Czwartek, 4 Czerwiec, Imieniny: Christy, Helgi, Karola -

Reklama


Reklama

Sekta „Świętych” w powiecie szczycieńskim


Słowo „sekta” pochodzi od łacińskiego „secare”, czyli odcinać, odrąbywać. Sekta oznacza grupę religijną, która oderwała się od któregoś z wielkich kościołów panujących lub też odłam wyznaniowy jakiejś religii. Nie jest to zjawisko nowe, bo chociaż w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat nastąpił gwałtowny rozwój sekt w formie nowych ruchów religijnych i kultów, to na terenie naszego powiatu działały już ponad 150, a nawet i 200 lat temu.



Powstanie sekty „Świętych”

 

Genezy sekty „Świętych” istniejącej w naszym powiecie należy prawdopodobnie upatrywać się w istnieniu bardzo silnego ruchu gromadkarskiego, który zaczął się tu rozwijać w pierwszej połowie XIX wieku, a dotarł z terenu ówczesnej Litwy Pruskiej, na której rozwijał się już na przełomie XVIII i XIX wieku. Istnieje również inna hipoteza, według której już pod koniec XVIII wieku na południu Mazur, w tym i w regionie szczycieńskim pojawiła się pierwsza nieformalna grupa religijna, o której pisano w pochodzącej z epoki kronice kościelnej Jerutek.

 

Ważnym wydarzeniem w rozwoju ruchu gromadkarskiego nie tylko na terenie powiatu, ale i w samym Szczytnie było utworzenie w mieście w 1848 roku Towarzystwa Chrześcijańskiego. Jego członkowie własnym sumptem przetłumaczyli i wydali dzieło Johanna Gossnera: „Czytania nabożne”.

 

Dziś trudno jest doszukać się korzeni powstania tej grupy ze względu na duże rozbieżności w materiałach źródłowych, jednakże najpełniejszy obraz powstania sekty „Świętych” przedstawił podróżujący w 1865 roku po Mazurach Fryderyk Oldenberg. W swoich zapiskach odnotował, że przyczyną było prawdopodobnie to, że o zbyt duże i porozrzucane w tej części Mazur zbiorowiska ludzkie ówczesny kościół ewangelicki nie był w stanie we właściwy sposób się troszczyć. Działania powstających sekt Oldenberg nazwał „zwyrodnieniem”.

 

Bagna i uzdrowiciel

 

W zupełnie inny sposób powstanie sekty przedstawia królewski korespondent v. Rauschen, który w 1810 roku spotkał się ze 121-letnim mieszkańcem Klonu - Fryderykiem Marquesem.

 

Jego rozmówca podobno sięgnął pamięcią do lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XVIII wieku, gdy w czasie kolonizacji mokradeł Łatana, pojawił się wśród osadników pewien przybysz. Z dostępnych źródeł wiadomo, że był Holendrem, co wcale nie dziwi, ponieważ w czasie kolonizacji mokradeł to właśnie ich zatrudniano do osuszania bagien, bo w tej dziedzinie Holendrzy nie mieli sobie równych w ówczesnej Europie. Przybysz z Niderlandów był mennonitą, czyli przedstawicielem wyznania chrześcijańskiego, zaliczanego do protestantyzmu.

 

Niderlandczyk zaczął głosić słowo Boże wśród mieszkańców niewielkiej osady położonej na mokradłach, a w niedługim czasie swą misję przeniósł również i do innych okolicznych miejscowości. Oprócz głoszenia słowa Bożego, według zachowanych dokumentów, miał ponoć moc uzdrawiania chorych, którym pomagał nie pobierając później od tego żadnej zapłaty.

 

Te skuteczne zabiegi lecznicze sprawiły, że okoliczni mieszkańcy szeptali w swoich obejściach, że niewątpliwie jest to święty i być może to było źródłem późniejszej nazwy sekty. Istnieje również inna wersja nazwania opisywanych grup mianem „Świętych”. Według niektórych historyków, była to wówczas szeroko stosowana nazwa zwyczajowa wobec tych wszystkich, którzy w znaczący sposób wyróżniali się swoją religijną odmiennością i przede wszystkim zachowaniem.

 

Święci rzemieślnicy

 

Członkowie grupy „Świętych” uważali zewnętrzną instytucję Kościoła za bezużyteczną, a nawet zbędną, odwoływali się zaś do kościoła w sercu, ceremonialne nabożeństwa uważali za niepotrzebne. Wśród wiernych tej sekty panowało przekonanie, że uczestnictwo w cotygodniowym nabożeństwie i przyjmowanie komunii przynosi więcej szkody niż korzyści, ponieważ sakrament przyjmowali ludzie wierząc, że dzięki temu zostają oczyszczeni z wszystkich grzechów i mogą na nowo grzeszyć.


Reklama

 

Członkowie grupy byli przez wszystkich określani jako ludzie spokojni i cisi, gotowi nie nadużywać alkoholu, co wówczas na Mazurach było raczej niespotykane.

 

Istnieje również inna, kolejna hipoteza powstania sekty „Świętych”. Otóż pod koniec XVIII wieku, a dokładnie w 1783 roku, trzech rzemieślników: dwóch garbarzy i jeden kapelusznik założyło tę sektę w powiecie nidzickim. Pruskie władze administracyjne jednak szybko zareagowały. Wszystkich trzech zatrzymano, a przywódcę o nazwisku Hagemeier skazano na 14 dni przymusowej pracy o chlebie i wodzie.

 

Morderstwo w Klonie

 

Zaledwie po kilu miesiącach sekta, której przewodziło trzech mężczyzn z terenu nidzickiego, pojawiła się na terenie dzisiejszego powiatu szczycieńskiego i zaczęła działać w dwóch parafiach kościoła ewangelickiego: w Rozogach i Jerutkach i była aktywna przez kilka lat działała w południowo-wschodniej części regionu szczycieńskiego.

 

Powoli i sukcesywnie zdobywała coraz więcej nowych wyznawców. Miejscowe władze, co prawda, wzięły „pod lupę” dziwną sektę z nidzickiego i przez cały była w jakiś sposób inwigilowana. Niemieccy kaznodzieje zdobywali coraz większą popularność wśród polskojęzycznej ludności, zamieszkującej południową część dzisiejszego powiatu.

 

O dalszych losach opisywanej sekty zdecydowało tragiczne w skutkach wydarzenie. Pewnego popołudnia na jednym z zebrań modlitewnych w Klonie, żona jednego z miejscowych gospodarzy o nazwisku Szewczyk, według opisów, działając w „w świętym szale”, naśladując przy tym biblijnego Abrahama, miała ofiarować Bogu swoją córkę podrzynając jej gardło nożem. Jednakże to nie religia, a choroba psychiczna skłoniła kobietę do takiego tragicznego działania. Małżonkę Szewczyka przewieziono na obserwację do Olsztyna, gdzie podczas prowadzonego śledztwa zmarła.

 

Represje „Świętych”

 

Dość znaczne represje spadły na sektę „Świętych” w kwietniu 1810 roku. Podczas zebrania modlitewnego zmarło dziecko. Była to półtoraroczna dziewczynka, córka małżeństwa Capteinów z popielni Lisack (obecnie Łysak, gm. Wielbark). Capteinowie byli powiązani rodzinnie z Jerzym Wieczorkiem, który stał na czele wiernych w Suchorowcu i Wawrochach.

 

W czasie śledztwa zmarłą ekshumowano, okazało się wówczas - zgodnie z zapewnieniem podejrzanych - że chore od dłuższego czasu dziecko zmarło śmiercią naturalną. Jednak aresztowano wówczas Andrzeja Milewskiego, a Wieczorka przewieziono do Tapiawy, gdzie w tamtejszym zakładzie poprawczym został poddany obserwacji.

 

Na początku XIX wieku władze pruskie postanowiły - nie rezygnując oczywiście z nadzoru policyjnego - działać przeciwko tej sekcie z pomocą miejscowego duchowieństwa. Dotychczasowe stosowanie metod policyjnych wręcz umacniało „Świętych” w ich przekonaniu. Ówczesna władza nie mogła im nic zarzucić, nigdy nie występowali przeciwko nim, a co więcej - zawsze regularnie odprowadzali wszystkie podatki łącznie z kościelnym. Żeby ułatwić ewangelickim duchownym pracę, postanowiono na terenie najbardziej uzależnionym od wpływów sekty utworzyć nowe parafie.

Reklama

 

Powstanie nowych parafii

 

W pierwotnych planach zamierzano nową parafię utworzyć w Klonie lub Księżym Lasku. Z pierwszej miejscowości zrezygnowano, ponieważ Klon miał za dużo katolickich mieszkańców i leżał zbyt blisko Rozóg, w których istniała już parafia. Wybrano więc oddalony o niespełna 10 kilometrów od Klonu Księży Lasek także dlatego, że w opinii miejscowych władz, był on główną siedzibą sekty „Świętych”. Śmiało można stwierdzić, że istnienie tejże grupy przyczyniło się do utworzenia parafii ewangelickiej w Księżym Lasku.

 

Nowa struktura kościelna nie ucieszyła jednak księży z sąsiednich parafii, bo na rzecz nowej parafii pomniejszono zasięg istniejących, a wraz z zasięgiem – i dochody księży. Najdotkliwiej odczuł to pastor Samuel Riemer z Jerutek, któremu zabrano na poczet Księżego Lasku dwie duże wsie: Lipowiec i Kiełbasy.

 

Władze w Szczytnie liczyły, że zrekompensuje to podatek kościelny od 64 gospodarzy z okolic Łatanej, którym kończył się okres „wolnych lat”, lecz szybszy w działaniu okazał się ówczesny pastor z Wielbarka - Jakub Drewski, który stwierdził, iż podatki kościelne od nowo założonych osad na bagnach Łatana należą się jemu. Jak widać na powyższym przykładzie, walka o wpływy czy pieniądze w tamtych czasach była traktowana jako sprawa nadrzędna i wcale nie chodziło tu o nawrócone dusze lecz o pełną szkatułę w elektorskiej kasie.

 

Do końca nie wiadomo, jak ostatecznie rozwiązano problem wypłaty odszkodowania z tytułu zabranych wsi pastorom z Rozóg i Jerutek. Prawdopodobnie obu duchownym wyrównania wypłacono z państwowej kasy. Pomimo problemów związanych z przemarszem wojsk napoleońskich, nowy, drewniany kościół w Księżym Lasku został poświęcony 11 lutego 1816 roku, a obszar, jaki parafia wówczas zajmowała, wynosił 15 km2.

 

Dalsze losy sekty „Świętych" na naszych terenach nie są znane. Ostatnia wzmianka o grupie pochodzi z końca XIX wieku, a dokładnie z 1884 roku. Podobno pobudowała ona sobie we wsi Lemany własny dom modlitewny. Według ówczesnych członków sekty ich nazwa miała pochodzić od tego, że „święci" wszystkich stojących poza ich ugrupowaniem zwali grzesznikami.

 

Wobec takiego stanu rzeczy ludzie z zewnątrz określili ich mianem „Świętych". Tworzyli zamkniętą kastę, odznaczali się nietolerancją wobec „obcych”. Według korespondenta królewskiego dziennika „Konigsberger Hartungsche Zeitung”, „święci” wyrzekali się tych członków rodzin, którzy nie przyłączali się do grupy. Wewnątrz stworzonego przez siebie społeczeństwa dążyli do równości, zwracali się do siebie bez względu na różnicę wieku na „ty” oraz pozdrawiali pocałunkiem.

 

Opis do foto: Zdjęcie z początku XX wieku przedstawiające drewniany kościół ewangelicki w Księżym Lasku. Fot. ze zbiorów Olafa Göbeler



Komentarze do artykułu

Napisz

Reklama


Komentarze

  • Odłów ryb z drugiej strony barykady
    Żartowniś z niego rybacy 9 a wędkarze 15 kg widziałem jak stawiają tam siaty co 20m w poprzek jeziora i tak kilka rzędów koło siebie żeby co nic nie spier.....o(j .kiersztanowo),już tam nie łapie bo studnia,bezrybie totalne

    Nicram1222


    2020-06-03 17:47:16
  • Odłów ryb z drugiej strony barykady
    Tak o kłamstwo sam widziałem na własne oczy jak rybacy łowio w tarło szczupaki i wrzucano do skrzynek nie do wytarcia i też one ryby wiosno w tarło kedyś tak nie było a jak były nie wymiarowe do wyrzucali śnięte do wody i niech nie oszukuje tak jest co roku na .jedzorze Leleskim

    Piotr polak


    2020-06-03 14:45:49
  • Trwa specjalna sesja rady miejskiej (wideo)
    Uderz w stół, a nożyce się zawsze odezwą.

    Śmieszek do Mieszkańca


    2020-06-03 13:45:58
  • 30 lat Samorządu Miejskiego w Szczytnie (wideo)
    No obejrzałem. Przykro pisać, ale szału nie ma. A wręcz nie ma czym się chwalić :( Najwięcej chyba o obiektach sportowych (ciekawe dlaczego?), trochę o oświacie, nieco o ulicach. I ciągłe podczepianie się pod tzw. Port Lotniczy, który wiemy jak intensywnie funkcjonuje i... co z niego nasz samorząd i mieszkańcy mają? Nawet porządna droga do Olsztyna nie powstała. Mdłe to wszystko, bez konkretów. Oceniam, że żaden z wymienionych włodarzy nie ma na koncie jakiejś sensownej inwestycji. A korki przy opuszczonych szlabanach i obraz wieży ciśnień z dostawką chyba najlepiej wkomponowują się w 30 lat udanej samorządności w naszym mieście. I zapowiada się takie sobie dalsze trwanie.

    taki sobie obywatel


    2020-06-03 12:47:28
  • Obwodnica przyklepana, budowa za cztery lata
    Wszyscy na łeb na szyję się tam budowali....aż żal było patrzeć

    Niko


    2020-06-03 10:14:07
  • Trwa specjalna sesja rady miejskiej (wideo)
    Śmieszek, jak Ty jesteś taki idealny to dlaczego nie zostaniesz Burmistrzem, a może nawet Posłem lub Premierem...?

    Mieszkaniec


    2020-06-02 21:44:25
  • Pływający dom stanie się atrakcją powiatu?
    I na noc trzeba spłynąć do brzegu. Na śródlądziu nie pływa się w porze nocnej. Ale pomysł fajny. Trzymamy kciuki żeby się powiodło przedsięwzięcie.

    Jarek


    2020-06-02 15:09:29
  • Obwodnica przyklepana, budowa za cztery lata
    Szanowny \"Gościu\" i \"X-Men\"-ie, każdy bardzo dobrze wiedział, że w tym miejscu będzie w przyszłości budowana obwodnica. Mówiono o tym i pisano otwartym tekstem od dawna. Nie trzeba było budować tam domów, to i stres teraz byłby mniejszy, no i przeciwników budowy supermarketu i obwodnicy byłoby dużo mniej. Teraz na pewno niektórzy mieszkańcy Rudki będą tam leżeć, demonstrować i bronić, jak Rejtan własną piersią, w poprzek nowej drogi. No co zrobić, \"cebula mentalna\" bardzo boi się wszystkiego co nowe.

    Mieszkaniec Szczytna


    2020-06-02 07:46:37
  • Trwa specjalna sesja rady miejskiej (wideo)
    Rada Miejska Miasta Szczytno zaprosiła do dyskusji o stanie miasta 15 mieszkańców, którzy wg ustawy mieli uzyskać 50 podpisów od swoich współobywateli, aby w tej debacie móc uczestniczyć. Tragifarsa. Na sali obrad wszyscy radni. Gdzie mieliby się zmieścić wg rygorów sanitarnych ci wybrańcy w liczbie 15? Oglądałem tę - jak to się obecnie mówi \"ekstraordynaryjną\" sesję (rzadko w ogóle to robię i cieszę się z tego). Elokwencja prezydium rady - na poziomie licealistów ze stresem przed tablicą. Radna Kosakowska - nauczyciela - która mówi tylko, że jej się wydaje, albo , że jest wszystko \"jak by\". Radna Boczar też raczej \"niewymowna\". Żadna z tych Pań nie sformułowała jasno żadnej myśli. Złote medale mogę przyznać jedynie Seniorce Ewie Czerw, która usiłowała opanować chaos intelektualny oraz Annie Rybińskiej, która - nie zagłębiając się w erystykę po prostu zadawała proste pytania. Zauważę tutaj też specyficzną dykcję Panów Łachacza, Myślaka, Kiersikowskiego, nad którą powinni popracować - bo to wstyd. Pomijam to, iż niektórzy radni - zamiast wyrazić swoje opinie - wyczytywali (z błędami i bez odpowiedniej wymowy, z użyciem słów nieadekwatnych) wcześniej przygotowane elaboraty. Żenada

    Śmieszek


    2020-06-02 00:39:56
  • Dozór policyjny za stalking
    Chory człowiek nie może się powstrzymać od alkoholu,trzeba było go skierować na przymusowe leczenie.

    Abstynent


    2020-06-01 22:34:26