Poniedziałek, 21 Czerwiec
Imieniny: Bogny, Rafaeli, Rafała -

Reklama


Reklama

Historia Piasutna (cz. 1) – Robert Arbatowski zaprasza do lektury


W 1640 r. władzę w Brandenburgii – Prusach objął zaledwie 20-letni Fryderyk Wilhelm nazwany przez potomnych „Wielkim Elektorem”. Sprawował tę władzę nieprzerwanie przez 48 lat. Aby się liczyć na ówczesnej scenie politycznej świata, trzeba było posiadać niewątpliwie silną armię, na którą Fryderyk Wilhelm nie miał pieniędzy. Prusy, w czasie gdy przejmował władzę, były państwem zacofanym oraz słabo zaludnionym. I to Wielki Elektor radykalnie zmienił.



Polityka kolonizacyjna Wielkiego Elektora

Fryderyk Wilhelm, aby naprawić stan finansów państwowych, rozpoczął akcję kolonizacyjną, która została nazwana „osadnictwem szkatułkowym". Nazwa wiązała się z tym, iż dochód z nowo zakładanych wsi zasilał bezpośrednio szkatułę, czyli skarbiec książęcy.

 

Wsie lokowano na śródleśnych polanach, tzw. nowiznach, powstałych w wyniku eksploatacji puszczy. W ciągu zaledwie 30 lat od 1645 do 1745 roku na terenie dzisiejszego powiatu szczycieńskiego założono łącznie 45 wsi i osiedli. W początkowej fazie swojego istnienia, wsie szkatułkowe podlegały administracji leśnej. Charakterystyczną formą dla tego osadnictwa stała się wieś o układzie przestrzennym ulicówki, czyli o zwartej zabudowie po obu stronach biegnącej przez wieś drogi.

 

Fryderyk Wilhelm dzięki prowadzonej przez siebie polityce, stworzył sprawną administrację i powiększył armię z 8 000 do 23 000. W 1657 roku uwolnił Księstwo Prus od zależności lennej od Polski, co miało niewątpliwy wpływ na późniejsze losy naszego państwa.

 

Powstanie Piasutna

Wsie szkatułkowe w pierwszym okresie swego istnienia podlegały administracji leśnej, na czele której stał łowczy, nazywany niekiedy również i wielkim nadleśniczym. 30 marca 1678 roku pełniący taką funkcję Georg von Follem przekazał sołtysowi Marksewa akt, podpisany osobiście przez Fryderyka Wilhelma, który pozwalał założyć wieś o powierzchni 40 włók (około 300 ha – przyp aut.) na prawie chełmińskim nad jeziorem Piasutno.

 

Był to teren właściwie opustoszały i wykarczowany bądź też spalony. Nie udało się ustalić przyczyn stanu, w jakim ten teren się znajdował, a który opisano w dokumencie lokacyjnym. Przytacza go w książce „Historia Mazur” jej autor Max Toeppen. To właśnie z tego źródła wiadomo, że na lokowanie nowej wsi przydzielono 40 włók „pustego wypalonego terenu, gdzie część drzew wymarzła, a inne przerobiono w budach".

 

Opis do zdjęcia: To dzięki sprawnie przeprowadzonej akcji kolonizacyjnej przez Wielkiego Elektora, w obecnym powiecie szczycieńskim powstało prawie 50 miejscowości.

 

 

Taki opis świadczy również o tym, że na długo przed samym założeniem wsi, istniały tam prawdopodobnie budy smolarzy i potażników. Pierwsi z nich zajmowali się wytwarzaniem smoły oraz węgla drzewnego, niezbędnego do wytapiania m.in. żelaza, natomiast do zadań potażników należała produkcja z popiołu pochodzącego ze spalania drewna i węgla drzewnego potażu, który był wówczas powszechnie stosowany przy produkcji szkła, wyrobów ceramicznych oraz służył do bielenia tkanin.


Reklama

 

Pierwszy sołtys Piasutna

Pierwszym sołtysem Piasutna został pochodzący z Brandenburgii osadnik Fryderyk Speck, który z racji piastowanego przez siebie urzędu otrzymał również prawo do tzw. niższego sądownictwa, czyli orzekane przez niego wyroki nie mogły przekroczyć wartości 400 grzywien. Pierwsi osadnicy, którzy przybyli wraz ze Speckiem do Piasutna i on sam, otrzymali ziemię pod uprawę o łącznej powierzchni 4 włók (ok. 30 ha – przyp. aut.), za który podatek byli zobowiązani uiszczać dopiero po czterech latach od zasiedlenia.

 

Po upływie wspomnianej „wolnizny”, musieli wpłacać rocznie do elektorskiej kasy podatek w wysokości 8 grzywien od włóki (ok. 7,6 ha – przyp. aut.) oraz dostarczać do elektorskiego leśniczego, który zarządzał nowo założonymi wsiami, po szeflu (ok. 64 litrów – równowartość współczesnego worka zboża – przyp. aut.) żyta, jęczmienia i owsa za każdą włókę. W dokumencie lokacyjnym Fryderyk Wilhelm zabronił osadnikom z Piasutna, pod groźbą wysokich kar administracyjnych, polowania w lasach elektorskich oraz ścinania dębów bez wcześniejszego pozwolenia władz.

 

W niespełna 4 miesiące od założenia Piasutna, sołtys wsi Speck otrzymał kolejny dokument, który pozwalał mu na prowadzenie pierwszej karczmy we wsi, wyszynk i nieograniczone połowy w jeziorze Piasutno, za które musiał płacić rocznie 100 guldenów, natomiast za przywilej prowadzenia karczmy oraz wyszynk, był zobowiązany odprowadzić rocznie do elektorskie kasy kwotę w wysokości 5 grzywien.

 

Rozwój wsi

W połowie 1682 roku w Piasutnie było już 36 gospodarzy. Minął już czteroletni okres zwolnienia od płacenia podatków, więc książęcą kasę (szkatułę) zasilało już 8 marek od każdej włóki oraz „dary” w naturze. Pieniądze od gospodarzy w Piasutnie zbierał wyznaczony do tego celu inkasent, który przybywał raz w roku do wsi ze Szczytna.

 

Sołtys Piasutna Fryderyk Speck, był jak na owe czasy osobą oświeconą, o czym świadczy umiejętność czytania i pisania oficjalnych skarg, kierowanych między innymi do Szczytna, w których odnosił się do trudnej sytuacji chłopów nie będących tak, jak on – chłopami wolnymi.

 

Nie mając przywileju rybołówstwa i polowania w elektorskich lasach, trudnili się masowo i na dość dużą skalę kłusownictwem, które było istną plagą. Nie wiadomo z jakiego powodu, ale Speck miał u szczycieńskich władz posłuch i po czasie nieco zliberalizowano prawo do połowów dla chłopów z Piasutna. Musiał być też cenionym „kolonizatorem”, bowiem on także, na podstawie elektorskiego edyktu, kilka lat później lokował wieś Olszyny.

Reklama

 

Początek XVIII wieku i zmiany

Piasutno, prawdopodobnie ze względu na dogodnie położone w centrum wsi jezioro, rozwijało się dość dynamicznie. Ze sporządzonego na przełomie XVII i XVIII wieku spisu kontrolnego wynika, że w Piastunie jest 39 jak zaznaczono „mazurskich” właścicieli ziemskich, z których 23 zajmowało się uprawą roli na łącznym areale o powierzchni około 273 ha, natomiast pozostałą część stanowili rybacy i rzemieślnicy.

 

„Pola w tej wiosce są takie, że można siać zboże, jęczmień, owies, groch i letnie zboże” - czytamy w uwagach pokontrolnych z 1715 roku, które zostały sporządzone przez jednego z królewskich już inspektorów. Pól uprawnych nie brakowało, gorzej było z łąkami. W tym samym roku rolnicy z Piasutna skarżyli się na brak siana, co zmuszało ich do dzierżawy łąk oddalonych od wsi niekiedy o 1,5 mili pruskiej (ok. 10 km – przyp. aut). Ówczesne władze zareagowały szybko i jeszcze w tym samym roku przydzielono wsi kolejne łany (łącznie ok 30 ha).

 

W 1723 roku na mocy edyktu królewskiego, wprowadzone zostały zmiany w sposób funkcjonowania urzędu sołtysa, które miały usprawnić działanie pruskiej administracji. Między innymi obowiązkiem sołtysów stało się niezwłoczne ogłaszanie mieszkańcom królewskich rozporządzeń, informowanie urzędu w Szczytnie o zgonach, chorobach i epidemiach. Ponadto władze przeznaczyły dodatkowe środki, aby w Piasutnie powstało oficjalne biura sołtysa, w którym mógł przyjmować interesantów, co wcześniej czynił we własnym domu. Ponadto do zakresu jego dodatkowych obowiązków doszła również dbałość o kładki i ścieżki oraz przede wszystkim – kontrola przeciwpożarowa.

 

Oczywiście, z tytułu dodatkowych zadań, sołtys Piasutna otrzymywał z kasy królewskiej uposażenie.

 

 



Komentarze do artykułu

Napisz

Galeria zdjęć

Reklama


Komentarze

  • Miejski żłobek powstanie w pomieszczeniach po byłej kręgielni
    Ale radni zdają sobie sprawę, że to oznacza, że w Hali Wagnera będzie się mieścił żłobek. A gdy będą odbywały się tam kolejne rozgrywki, konkursy, targi pracy i różne takie, które odbywały się do tej pory, co będzie z dzieciakami? Mam nadzieję, że pomieszczenie zostanie wyciszone, a to kosztuje niemałe pieniądze. Czy po prostu pójdziemy na żywioł? Na koniec jednak muszę dodać, że żłobek w Szczytnie się przyda, ale tam?

    Kowal


    2021-06-21 12:52:29
  • Tragiczny wypadek pod Dębówkiem, zginęła młoda kobieta w ciąży
    Droga jest jak każda inna ale jak się nie potrafi jechać z odpowiednią prędkością to takie są wyniki.

    Kazik


    2021-06-21 08:52:57
  • Jest wyrok w sprawie śmierci trzech pracowników Sarii
    Moim zdaniem MW został kozłem ofiarnym , musieli na kogoś zrzucić winę , i padło na najniższy szczebel kierowniczy - czyli na brygadzistę !! A co dyrekcja zakładu nie wiedziała co się dzieje w zakładzie ? A Panie Rozogi rozwiń swoja myśl czy MW kazał Ci wkładać rękę w przenośnik ślimakowy ?

    Wojtek


    2021-06-21 08:15:46
  • Garaż z decyzją wojewody
    Panie radny sytuacja z garażem to taki Pana sukces jak Mańkowskiego z wieżą ciśnień.

    Prowadził ślepy kulawego


    2021-06-21 07:53:36
  • Jest wyrok w sprawie śmierci trzech pracowników Sarii
    M.W. to ciapa i nieudacznik. Przed laty straciłbym przez niego całe ramię w przenośniku ślimakowym. Ten człowiek już dawno nie powinien pracować na stanowisku brygadzisty.

    Rozogi


    2021-06-20 20:38:54
  • Bogdan Komosiński – sołtys Piasutna (zdjęcia)
    Panie Sołtysie, a może by tak zrobić w Piasutnie prawdziwy plac zabaw dla dzieci zamiast tego zarośnietego trawami z dołami w którym z łatwością schowa się trzylatek i drzazgami wchodzącymi w małe łapki?

    Barbara Kaim


    2021-06-20 17:31:32
  • Letnie nowości imprezowe, Szczytno gotowe na sezon turystyczny
    Ja bym nie bagatelizował wydarzeń kulturalnych - turystycznych, które są organizowane od lat. Nie wiem dokładnie, co z pierogami i świętem ziemniaka - bo to były sztandarowe propozycje samorządu miejskiego za czasów burmistrz Górskiej. Nie byłem publicznością tych imprez, bo kartoflaka i pierogi robi mi żona - i to mi wystarcza. Nie chcę się narażać na niepotrzebne przygody gastryczne. Natomiast pamiętam, jak burmistrz Górska chciała połączyć te dwie \"imprezy\" (ziemniaki i pierogi) z jarmarkiem Mazurskim robionym przez Towarzystwo Przyjaciół Muzeum. A ja od swoich znajomych z tzw. wielkich miast zawsze byłem pytany - no to kiedy ten jarmark - bo to kawałek folkloru, muzyki, rękodzieła - no bo chcą przyjechać. Jestem ciekaw, czy kameralna i niekomercyjna atmosfera jarmarku mazurskiego będzie utrzymana. Ale też pamiętam, że nigdy nie było to traktowane, jako walor miasta. Miasto uważało, że bazar - pod nazwą jarmark jurandowy - jest jego priorytetem. No i mamy, co mamy. Ja akurat od lat obserwuję sobie te wydarzenia i czuję, że mam prawo oceniać. Prochu tutaj promocja (urzędnicy) nie wymyślą, o ile nie zaczną kontaktować się z ludźmi, którzy co nieco się na tym znają. Kto dokładnie - nie wiem. Ale wiem, że i Dni i Noce Szczytna nie muszą być wiejskim festynem, a bazary z chińszczyzną, pomieszane z pierogami i kartoflakiem są po prostu żenadą.

    Krajan


    2021-06-20 15:07:42
  • Garaż z decyzją wojewody
    Tak się właśnie dzieje gdy stanowiska radnych piastują ludzie bez przygotowania i doświadczenia biznesowego, kto z nich choćby jabłkami na rynku handlował, czy jakąkolwiek działalność z sukcesem prowadził? Chyba nikt i właśnie przez takie wybory Bareja może kręcić filmy a my mieszkańcy utrzymujemy takich aktorów.

    Przedsiębiorca


    2021-06-20 14:47:49
  • Nadchodzi upadek szczycieńskiego pływania?
    W każdym sporcie jest to samo :(. Sporty walki także kuleją bo zostały odcięte od maty w WSPolu. Obecnie pozostaje tułaczka po jakichś małych salkach bądź gościnnie treningi w Olsztynie. Nie tylko pływanie \"tonie\" ale myślę że pozostałe dyscypliny także :(

    Sporty Walki


    2021-06-20 11:33:56
  • Tragiczny wypadek pod Dębówkiem, zginęła młoda kobieta w ciąży
    Każdy popełnia błędy , ale nie każdemu jest dane je naprawić.

    Życie


    2021-06-20 10:44:28