Wtorek, 11 Grudzień, Imieniny: Biny, Damazego, Waldemara -
Jesteś świadkiem jakiegoś wydarzenia? NAPISZ O TYM

Szwedzi wjechali do Szczytnie


W połowie października 1946 r. Walter Późny otrzymał z Olsztyna informację, że jeszcze w tym samym roku powiat szczycieński otrzyma zagraniczną pomoc humanitarną. Z końcem listopada w jego gabinecie pojawili się przedstawiciele misji szwedzkiej...



Wraz z tworzącą się w Szczytnie po wojnie polską administracją, dynamicznie rozwijał się również i Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, który podlegał bezpośrednio pod Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Okręgu Mazurskim z siedzibą w Olsztynie. Jego początkową formą działalności na terenie Szczytna i powiatu było przede wszystkim zwalczanie pospolitego bandytyzmu oraz walka z podziemiem politycznym. Gdy po jakimś czasie się z tym uporano, postanowiono zainteresowanie służb przerzucić na pozostałą już nieliczną ludność niemiecką oraz tzw. „autochtonów”, którzy nie chcieli się dobrowolnie poddać weryfikacji. W rok po zakończeniu wojny do kręgu „ofiar” UB dołączyło również i duchowieństwo.

 

Zmiany w UB

15 lipca 1946 roku z dotychczasowego Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego powstał nowy - Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Olsztynie. Jednocześnie powołano nowe wydziały, w tym najważniejszy Wydział I, który miał przeciwdziałać wywiadom: niemieckiemu wraz z identyfikacją osób związanych z aparatem nazistowskim, angielskiemu, amerykańskiemu oraz francuskiemu. Ponadto jednym z jego priorytetów był nadzór i kontrola poszczególnych środowisk: działaczy sanacyjnych, endeckich, andersowców, „dwójkarzy” (do których należał m.in. Walter Późny) oraz oczywiście, osób związanych z Armią Krajową oraz polskim państwem podziemnym.

Wydział I WUBP otrzymał nowe zadania w momencie przybycia na teren województwa olsztyńskiego misji charytatywnych działających z ramienia państw zachodnich, organizacji społecznych i kościelnych. Wszystkie zagraniczne organizacje niosące pomoc humanitarną miały być pod ścisłą kontrolą.

 

Szwedzi w Szczytnie

Krótko po zakończeniu wojny do Okręgu Mazurskiego pomoc zaczęła napływać dostarczać UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration). Rok później UNRRA zakończyła swoją działalność i w jej miejsce pojawiło się kilka innych zagranicznych stowarzyszeń społecznych i wyznaniowych. Od połowy 1946 r. na terenie województwa olsztyńskiego działały m.in. Angielsko-Amerykańska Misja Kwakrów, Misja Duńskiego Czerwonego Krzyża, w niedługim czasie dołączyły do nich również organizacje związane z Kościołami metodystycznym i baptystycznym oraz Pomoc Braci Kościelnych z Ameryki.

W połowie października 1946 r. Walter Późny otrzymał z Olsztyna informację, że jeszcze w tym samym roku powiat szczycieński otrzyma zagraniczną pomoc humanitarną. Z końcem listopada w jego gabinecie pojawili się przedstawiciele misji szwedzkiej przedkładając odpowiednie dokumenty wydane m.in. przez Urząd Wojewódzki w Olsztynie oraz Kuratorium Oświaty, które określały w jakim zakresie i formie starosta szczycieński ma wspomóc szwedzkich wolontariuszy. Pomoc ze strony olsztyńskiego Kuratorium była w głównej mierze ukierunkowana do dzieci: sieroty i półsieroty.

Spotkanie miało bardzo oficjalny charakter. Uczestniczyli w nim także ówczesny wicewojewoda olsztyński Bohdan Wilamowski oraz przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Szczytnie - Jan Lippert. Po uroczystym obiedzie Walter Późny zaproponował przybyłym gościom wyjazd rekonesansowy po powiecie, aby przedstawić biedę, w jakiej żyją mieszkańcy oraz zapoznać z ich rzeczywistymi potrzebami.

- Najbardziej biedne i spustoszone były południowe gminy powiatu szczycieńskiego – wspominał Walter Późny. Wiadomo przez kogo były okradzione, ale w oficjalnych dokumentach nie do końca podawano kto to uczynił.

O skali ówczesnych zniszczeń powiatu szczycieńskiego świadczą m.in. oficjalne statystyki opracowane na podstawie sprawozdań starosty Późnego. Tereny wiejskie były zniszczone w około 50%, natomiast miejskie w 25%.

 

Ewangelicka pomoc

Tydzień po przybyciu do Szczytna szwedzkiej misji humanitarnej, do miasta przyjechali przedstawiciele misji kościelnej, którym przewodził senior Diecezji Mazurskiej Edmund Friszke. I tym razem spotkanie również odbyło się w gabinecie Waltera Późnego. – Wspólnie z księdzem Friszke ustaliliśmy, że starostwo dołączy się do pomocy humanitarnej dla naszych mieszkańców i podzieliliśmy między sobą zadania – opowiadał o spotkaniu Walter Późny.

W drodze porozumienia ustalono, że ewangelicka misja kościelna będzie pomagać ewangelikom z terenu powiatu szczycieńskiego, natomiast państwowa – reprezentowana przez starostwo, pomocy udzieli wszystkim, bez względu na reprezentowane wyznanie. Do działań wspomagających szwedzką misję i starostwo dołączył również i szczycieński szpital, który był reprezentowany przez ówczesnego dyrektora, doktora Władysława Domysławskiego.

 

Pół litra zupy dziennie

W połowie stycznia 1947 roku do Szczytna dotarła pozostała część szwedzkiej misji wraz z ciężarówkami obładowanymi pomocą. Wszystkich ulokowano w drewnianym baraku znajdującym się nieopodal szpitala. W charakterze kucharek i pomocy zatrudniono kilka osób, pochodzących z miejscowej ludności mazurskiej. Jednak w takich działaniach niezbędny był tłumacz, znający język polski i niemiecki oraz angielski. Swoją pomoc zadeklarował Emil Leyk, który odpowiadał za kontakty z władzami polskimi.


W dość krótkim czasie uruchomiono kilka kuchni polowych. Według sprawozdania Powiatowego Komitetu Opieki Społecznej w Szczytnie z początku lutego 1947 roku, grupa podopiecznych liczyła 370 osób, z których dzieci w wieku od 6 do 14 lat stanowiły 40%. Zgodnie z dokumentami, pochodzącymi z opisywanego okresu, liczba ta z dnia na dzień stale się zwiększała. „Przychodzą obdarci, bez ubrań i butów, dużo chorych i starców. Dzieci przeważnie półsieroty, które należałoby wziąć do sierocińca pod dobrą opiekę” - pisał Walter Późny.

W połowie lutego 1947 roku dzięki wspólnym działaniom Szwedów i pracowników szpitala oraz starostwa, zorganizowano 10 punktów wydających gorącą strawę. Dzienna porcja wynosiła pół litra zupy. Do pracy przy każdej z kuchni było zatrudnionych kilka osób, które pracowały dosłownie na „pełnych obrotach”. Każda z kuchni wydawała dziennie około 650 porcji zupy o wartości odżywczej 373 kalorii. Zupę otrzymywały dzieci do 15 roku życia.

 

Pomoc w powiecie

- Misja szwedzka działająca na terenie powiatu szczycieńskiego miała olbrzymie znaczenie. Jej wsparcie znacznie ulżyło doli wielu mieszkańców, którzy wskutek działań wojennych stracili wszystko i niejednokrotnie znajdowali się w skrajnej nędzy – wspominał Walter Późny. - Oprócz rozdawania odzieży i dożywiania nieśli także pomoc sanitarną, przez co przyczynili się do polepszenia stanu zdrowotnego na terenie powiatu.

Również na wsiach przygotowywano ciepłą i pożywną zupę dla najmłodszych mieszkańców miejscowości. W głównej mierze ze względu na brak lokali, wykorzystywano do tego celu szkoły lub prywatne domy osób, które wskazała lokalna społeczność.

Według sprawozdań w ciągu zaledwie kilku miesięcy rozdzielono m. in. pięć tysięcy puszek z czekoladą, cukierkami, marmoladą i rodzynkami. Do ośrodków zdrowia, które powstały dzięki Janowi Gauze, Szwedzi dowozili niezbędne lekarstwa i środki opatrunkowe. Samochody z napisem „Szwecja – Sweden” wjeżdżały do najbiedniejszych wsi powiatu szczycieńskiego i rozdzielały m.in. odzież wśród najbardziej potrzebujących.

 

Koniec szwedzkiej misji

Zgodnie z zachowaną dokumentacją, w powiecie szczycieńskim w sumie opieką objęto około 1200 dzieci w wieku do 14 lat. Zostało wydanych 350 płaszczy męskich, 300 garniturów, 400 par spodni, 700 marynarek, 850 płaszczy damskich, 400 sukienek, 400 bluzek, 220 płaszczy dziecinnych, 700 sukienek dla dziewcząt, 200 płaszczy dla chłopców, 350 wyprawek dla niemowląt, 650 swetrów wełnianych, trzy tysiące par pończoch, tyleż samo nowych par obuwia dla dorosłych i kolejne trzy tysiące dla dzieci.

Pod koniec października 1947 roku Szwedzi zaczęli ograniczać swoją działalność w naszym powiecie, pozostawiając jedynie dojeżdżający do mieszkańców ambulans, leczący „pamiątki” po Sowietach, czyli choroby weneryczne.

Walter Późny na wieść o zakończeniu przez Szwedów niesienia pomocy humanitarnej dla mieszkańców miasta i powiatu, zorganizował trzyosobową delegację. W towarzystwie kierownika Banku Ludowego w Szczytnie - Jana Bociana oraz pastora ewangelickiego - Jerzego Sachsa udał się do Warszawy, by wyjaśnić zaistniałą sytuację. Zależało mu głównie na uzyskaniu od Szwedów samochodu, który można było przydzielić szczycieńskiemu szpitalowi. W stolicy dowiedział się jednak zupełnie przypadkowo o napiętych stosunkach panujących pomiędzy polskimi duchownymi ewangelickimi a katolicką misją kościelną.

Udało mu się pozyskać niezbędny dla szpitala samochód oraz pomoc dla istniejącego wówczas w Kulce (obecnie ośrodek wypoczynkowy) domu dziecka dla sierot wojennych.

Szwedzi swą pomoc zakończyli w listopadzie 1947 roku. Dla szpitala przekazali i pozostawili większość niezbędnych rzeczy i na tym jednak pomoc się z ich strony nie zakończyła, chociaż jeszcze rok później Szwedzi przysyłali do Szczytna m.in. żywność, odzież, obuwie i środki czystości.

 

Opis do fot. Takimi samochodami Szwedzi w 1946 roku nieśli pomoc dla mieszkańców Szczytna i powiatu.



Komentarze do artykułu

Napisz


Komentarze

  • Kot postawił strażaków na nogi
    To nie kot ,tylko ktoś postawił strażaków na nogi.Jaja sobie robią.
    Autor: Wiewiorka
    2018-12-10 20:06:27
  • Czy dyrektor GOK Małgorzata Walas straci pracę?
    I proszę na głos i ze zrozumieniem przeczytać definicje tego słowa.
    Autor: Mieszkanka
    2018-12-10 19:15:09
  • Czy dyrektor GOK Małgorzata Walas straci pracę?
    Hola hola tu nikt nikogo nie poniża proszę się nie rozpędzać. Nie padają wyzwiska wulgaryzmy itp. Jest tylko własne zdanie i nic innego:)
    Autor: Mieszkanka
    2018-12-10 19:09:42
  • Czy dyrektor GOK Małgorzata Walas straci pracę?
    Do Ccc. Jeżeli wypisuje się jakieś komentarze, to warto dokładnie sprawdzić a nie wypisywać głupoty. 6 tysięcy to ma cała gmina a nie Świętajno. Świętajno ma około 2 tysięcy mieszkańców.
    Autor: Ela
    2018-12-10 10:12:34
  • InnoPolice już po przetargu, droższe o 14 milionów
    Widzę że temat budzi emocje więc może kilka faktów. InnoPolice kojarzone z WSpol niestety to tylko mit. WSPol pomagał tylko do etapu koncepcji więc bezpieczeństwem będą tam zajmowali się samorządowcy lub emeryci. Zainteresowanie tym produktem było szacowane tylko na podstawie danych statystycznych GUS! Może obecny Burmistrz będzie miał odwagę aby powiedzieć oficjalnie mieszkańcom na co się porywają :) Koszt utrzymania a możliwość generowania ewentualnych zysków? Jaki trzeba będzie wygenerować obrót aby koszt zamknąć na 0? itd. Włącz pan wyobraźnię, jeśli to nie za trudne!!!
    Autor: miejscowy
    2018-12-10 08:49:44
  • Czy dyrektor GOK Małgorzata Walas straci pracę?
    Mieszkanko, słowo hejt nie jest popularne, ale ma swoje zdefiniowane określenie. Z DEFINICJI: Co oznacza słowo hejt? To spolszczona wersja słowa hate, czyli nienawidzić. Hejtem określa się działanie w Internecie, które jest przejawem złości, agresji i nienawiści. Wielu internautów czuje się w sieci bezkarnych, dlatego chętnie obrażają innych. Złudne poczucie bezkarności i anonimowości popycha ludzi do cyber -przemocy. Należy również zadać pytanie o powody krytyki innych – często wypływa to z niskich pobudek osób krytykujących. Jest to być może próba dowartościowania samego siebie kosztem kogoś drugiego, bezmyślność, czerpanie „chorej” satysfakcji z poniżania innego człowieka, nadmiar czasu i brak pomysłu na jego spędzenie. Spod płaszcza anonima wylewa się fala nienawiści, złości, głupoty czy psychopatycznego poczucia wartości. Mieszkanko powoływanie się na \"pół wsi\" to nie jest własna opinia... Również życzę miłego wieczoru i spokojnej nocy.
    Autor: Ccc
    2018-12-09 23:32:57
  • Czy dyrektor GOK Małgorzata Walas straci pracę?
    O Boże..no tak tak tak samo jak kultura była we Wielbarku stoisko przepiękne ale reszta... Hehehe przepraszam tak.... KULTURA
    Autor: Mieszkanka
    2018-12-08 23:33:23
  • InnoPolice już po przetargu, droższe o 14 milionów
    … kino, teatr i filharmonię na okrasę, żeby było co burzyć za kilka lat. Bo jak ktoś nie pamięta, to kino padło z braku widzów. A ci, którzy najwięcej darli mordy, że nie ma kina, chodzili do tego, które było, raz na pięć lat albo i to nie. Już widzę, jak tatuś z mamusią i 2-3 dzieci codziennie zapitala na basen, żeby to-to zarabiało na siebie przynajmniej. Może jakiś nieliczne sztuki z odległości maks 20 km też czasem zahaczą, Bo z takich wsi jak Warszawa, Szczecin czy Katowice to na ten basen pies z kulawą nogą nie zajrzy. Baseny z maleńkimi aquaparkami są prawie wszędzie. InnoPolice - nie ma nigdzie, więc panie \"mieszkaniec\" włącz pan wyobraźnię, jeśli to nie za trudne.
    Autor: zbudować basen...
    2018-12-08 20:18:57
  • Hilton w Wałpuszu, a w Lipowej Górze hotel z basenem?
    jak tam powstanie ekskluzywny hotel to ja bende ksiendzem
    Autor: antoni buszylo /zielonka
    2018-12-08 18:17:52
  • Czy dyrektor GOK Małgorzata Walas straci pracę?
    No tak, po co władzom ludzie kreatywni, kompetentni, z doświadczeniem i własnym zdaniem na wiele tematów. Nimi przecież nie da się manipulować. Najlepiej pozbyć się ich jak najszybciej, żeby jeszcze przypadkiem czegoś nie wymyślili... To już trzecia dyrektorka GOK w powiecie szczycieńskim do przysłowiowego odstrzału. Wcześniej była dyrektorka z Rozóg, a jeszcze wcześniej z Pasymia. Najlepiej odgórnie \"zaożcie ten ugór kultury\" w całym powiecie. Po co komu „kulturalna dyrektorka” z całym swoim „kulturalnym dorobkiem”!!! Niebezpieczna jest!!! Trudno z nią walczyć, więc najlepiej się jej pozbyć i zatrudnić osobę nie związaną z kulturą ale wypróbowaną, uległą!!! Przecież na kulturze każdy się zna.
    Autor: TTT
    2018-12-08 09:24:42