Wtorek, 16 Październik, Imieniny: Jadwigi, Leonarda, Teresy -
Jesteś świadkiem jakiegoś wydarzenia? NAPISZ O TYM

Samsonow kontra Hindenburg


W transporcie wojsk rosyjskich tylko w niewielkim stopniu pomagała kolej. Był to wynik działania rosyjskiej doktryny wojennej, która na długo przed wybuchem wojny celowo zakazywała rozbudowy linii kolejowych w pobliżu granicy, by w przypadku inwazji nie pomagały one w manewrach nieprzyjaciela.



Samsonow, mając nadzieję na dogodniejsze warunki zaatakowania Niemców i możliwość skorzystania z linii kolejowej Mława - Działdowo, zmienił nieco kierunek marszu. Spowodowało to rozciągnięcie oddziałów trzonu II Armii na szerokości 60 kilometrów.

Rosjanie jednak nie zadbali o właściwe rozpoznanie; II Armia poruszała się praktycznie po omacku. Jej kawaleria, zamiast postępować jako forpoczta przed korpusami piechoty, ubezpieczała lewe skrzydło armii. Szwankował także zwiad lotniczy, większość z 320 rosyjskich samolotów latała nad Galicją.

 

Nie do pozazdroszczenia był los rosyjskich żołnierzy. Wiele dni maszerowali w promieniach upalnego sierpniowego słońca, po piachach w 12-13-godzinnych marszach bez postojów, pokonując przy tym dziennie 20-30 kilometrów! Także zaopatrzenie było nieregularne.

Zdenerwowanie żołnierzy - w większości niepiśmiennych i słabo związanych z kadrą oficerską - pogłębiała wprowadzona dodatkowo prohibicja.

 

Dowódca VIII Armii generał Priwitz, miał informacje o fatalnym morale panującym w rosyjskiej armii, o niezadowoleniu i wyczerpaniu żołnierzy, ale mimo to nie wierzył, że uda mu się powstrzymać napór wroga. Dla szefa sztabu generalnego Helmutha von Moltkego, ewentualna utrata Prus Wschodnich stanowiła klęskę strategiczną i polityczną. Nie mógł więc pozwolić na to, by niemieckimi siłami dowodził człowiek bez entuzjazmu, wątpiący w zwycięstwo. Dlatego też Moltke w dość krótkim czasie dokonał istotnych zmian w dowództwie VIII Armii. Zdymisjonował Priwitza i jego szefa sztabu, na którego miejsce mianował przywróconego do służby czynnej 68-letniego Paula von Hindenburga.

Od tej pory wydarzenia następowały w błyskawicznym tempie. 26 sierpnia wojska niemieckie ruszyły do kontrnatarcia.

 

Rosjanie w Szczytnie

Pierwsze rosyjskie oddziały w okolicach Szczytna pojawiły się 27 sierpnia. Informacje o ruchach części wojsk II Armii potwierdził meldunek niemieckiego lotnika, który donosił, że VI korpus II Armii ze względu na silny ostrzał artyleryjski, cofnął się aż pod Szczytno, natomiast XVII korpus częścią sił maszerował w kierunku Pasymia.

 

W nocy z 29 na 30 sierpnia okrążonej armii Samsonowa próbowały przyjść z odsieczą dwa korpusy piechoty. Dotarły jednakże tylko do Wielbarka. O wytrzymałości rosyjskich żołnierzy niech świadczy fakt, iż w ciągu 48 godzin przebyli ponad 70 kilometrów bez żadnych racji żywnościowych.

 

Rankiem 30 sierpnia 1914 roku VI Korpus II Armii nagłym manewrem zajął praktycznie niebronione przez nikogo Szczytno. W mieście z ust do ust mieszkańcy przekazywali sobie informację o zbliżaniu się rosyjskiej konnicy, której trzon w większości stanowili Kozacy, znani ze swego szczególnego okrucieństwa wobec ludności cywilnej.

 

Wybuchła ogólna panika. Część mieszkańców przewidując atak na nasze miasto, ładowała dobytek na wozy i uciekała z zagrożonych przez Rosjan terenów. Do dziś zachowały się nieliczne relacje świadków owych wydarzeń w naszym mieście: „Na dworzec ciągnęły tłumy z ogromnymi bagażami. Działy się dantejskie sceny przy przepełnionych ludźmi pociągach”.

30 sierpnia po południu 35 i 36 dywizja piechoty niemieckiej i kawaleria z I korpusu odbiły Szczytno z rąk Rosjan. Mimo iż w VI korpusie armii rosyjskiej aż dwie dywizje nie brały udziału w walkach, dowódca korpusu generał Błagowieszczeński wydał rozkaz odwrotu na Myszyniec.

 

Tego samego dnia generał Samsonow widząc klęskę swojej armii - popełnił samobójstwo. Został pochowany przez Niemców w samotnej mogile w lesie pod Wielbarkiem.

Klęska Rosjan była kompletna. Przestała istnieć II Armia. Zginęło i zaginęło około 30 tysięcy jej żołnierzy. Niemcy wzięli do niewoli ponad 100 tysięcy jeńców.

W wyniku działań pomiędzy cofającymi się wojskami rosyjskimi i napierającymi niemieckimi, miasto przedstawiało straszny widok. Większa część budynków legła w gruzach - 160 domów i 321 budynków gospodarczych.


 

Nowy starosta

Po wycofaniu się wojsk rosyjskich ze Szczytna pod koniec sierpnia 1914 roku, część mieszkańców zaczęła powracać do swoich domostw. Zastali straszny widok - prawie całe miasto legło w gruzach. Ocalało jedynie kilka budynków, do których należały między innymi: kościół ewangelicki, ratusz, wieża ciśnień i część zabudowy dzisiejszej ulicy Ogrodowej.

Były to ciężkie czasy dla całej ludności Prus Wschodnich. Powracającym do Szczytna mieszkańcom na trwale wrył się w pamięć widok ocalałych z pożogi pozamykanych i pustych sklepów, a jeżeli już pootwieranych to z długimi kolejkami. Według relacji świadków, za przysmak w naszym mieście uchodził wówczas chleb z domieszką brukwi i marmolada z tego warzywa.

Na początku października na specjalne polecenie władz w Berlinie przybył do Szczytna Wiktor von Poser, który miał sprawować nadzór nad pracami przy odgruzowaniu miasta oraz utrzymaniem porządku publicznego. W początkowym okresie swego pobytu nie wzbudzał zaufania wśród miejscowej ludności, a już w szczególności wśród członków szczycieńskiego magistratu. Jednak korzystając z uprawnień, jakie mu w Berlinie nadano - szybko sobie go podporządkował.

Z jego zapisków, pochodzących z owego okresu wynika, że szczególną antypatią darzył go ówczesny starosta szczycieński von Rohne, który swoje stanowisko piastował jeszcze zaledwie przez miesiąc od chwili przyjazdu von Posera.

27 października 1914 roku odbyło się posiedzenie członków magistratu i starostwa, na którym odwołano ze stanowiska starostę von Rohne. 1 listopada obowiązki od niego przejął Wiktor von Poser. Wśród wielu omawianych i ważnych dla miasta spraw, dotyczących między innymi odbudowania zniszczonego Szczytna i wysokości odszkodowań wojennych mających wpłynąć z tego tytułu, było przywrócenie w jak najszybszym czasie do normalnego funkcjonowania placówek oświatowych. Niespełna dwa tygodnie później we wszystkich szkołach powszechnych rozpoczęły się normalne zajęcia.

 

Landwehra i granice

Do priorytetowych spraw należało zabezpieczenie granic nie tylko starostwa, ale także i państwa. Ze względu na fakt, że w mieście została niewielka liczba żołnierzy miejscowego garnizonu, do obsadzenia ważnych punktów wyznaczono oddziały pospolitego ruszenia (Landwehra), którymi mieli dowodzić zawodowi oficerowie.

Granice Szczytna i Wielbarka obsadzono trzema batalionami Landwehry pod dowództwem porucznika Goslicha i Knocha. Granic w rejonie Rozóg i Spychowa strzegły dwie kompanie, kolejne stały w Wujakach i Wilamowie, a oddziałami dowodził major Bach.

Rankiem 6 listopada wśród części mieszkańców Szczytna dało się zauważyć niepokój. Już od kilku dni krążyła pogłoska, że wielkie masy rosyjskiego wojska ciągną w kierunku zachodniej i wschodniej granicy Prus, próbując w ten sposób zacisnąć kleszcze. Mieszkańcy Szczytna z ust do ust przekazywali sobie wiadomość, że główne uderzenie ma nastąpić 13 listopada niedaleko Nidzicy.

Poser nie zwlekając, natychmiast w głównym punkcie miasta ogłosił mieszkańcom, iż żadne bezpośrednie niebezpieczeństwo miastu nie grozi. Starosta nie był co prawda pewien co do dalszych losów Szczytna i jego obywateli, których na miejscu pozostało około 5 tysięcy, czyli około połowa normalnego stanu. Jednakże w ten sposób chciał zapobiec wybuchowi ogólnej paniki, mogącej przynieść tragiczne skutki.

 

Opis zdjęcia: Rosjanie podczas bombardowania Szczytna zniszczyli prawie 2/3 ogólnej zabudowy miasta. Fotografia pochodzi ze zbiorów Witolda Olbrysia.



Komentarze do artykułu

Napisz

Powiązane wydarzenia


Komentarze

  • Dwie oferty na stołek po dyrektorze Cimoszyńskim
    a Wilczek to z jakiej partii ,PO czy PSL ?????
    Autor: lulu
    2018-10-15 19:26:22
  • Szczytno potrzebuje nowej energii
    Doświadczenie zdobyte w ZOMO też się pewnie przyda na te mosty, drogi i ścieżki...
    Autor: pamiętliwy
    2018-10-15 11:10:36
  • Danuta Górska, Gospodarz nie Polityk
    Do "Śmiechu warte". Nieco późna pora, ale mnie tknęło, żeby sobie pobuszować w necie. Zgadzam się z Tobą, że to smutne. Ale taka prawda. Wolę dać się okradać komuś, kogo znam znam. Mniej więcej wiem z czego mnie skroi. Te nowe wilczki, czy tam warchlaczki - w ogóle mają kiepskie pojęcie o świecie. Zmiana jest potrzebna. Tu nie ma dyskusji. Ale zmiana na lepsze, a nie zmiana "na nowszy model". Górska stoi za Wilczkiem. Wilczek stoi za Górską. Za Gontarzewskim stoi PiS. Za Mańkowskim stoją sportowcy + PSL + PO. PSL+PO + Mańkowski stoją za Starostą. Znikąd ratunku. Ci tzw. młodzi w tych tzw. stowarzyszeniach są nabierani - albo dają się nabierać - więc im nie wierzę, bo dają twarz starym układom. Młode świnki, stare świnki - co to za różnica. Wolę te bardzie utuczone - mniej jedzą - a ja je kiedyś dopadnę - Biały Kieł
    Autor: Śmieszek
    2018-10-15 01:44:53
  • Danuta Górska, Gospodarz nie Polityk
    Ona nie pracuje dla niczyjego dobra, wraz z innymi zabroniła pozostać, mieszkać matce i dziecku w swoim mieście Szczytnie,i nie jest w takim przypadku burmistrzem dla Wszystkich jak mòwi itd.matka tą ma zdolności między innymi rzeźbiarskie, dziecko też ma zdolności, i nawet jeśli by po nich coś pozostało to nikt w takim przypadku nie ma do tego prawa, nie mają prawa wyciągać po to rąk. Amen.
    Autor: Megi
    2018-10-14 22:04:58
  • Danuta Górska, Gospodarz nie Polityk
    Czyli Śmieszku cenisz stare układy, bo już się najedli? Bardzo to smutne, że tak wygląda na ten moment sytuacja w mieście, które zmarnowało w ten sposób swój potencjał, jeżeli stare wadery i basiory nadal się nie najedli za podatników pieniądze. To kpina z demokracji.
    Autor: Śmiechu warte
    2018-10-14 22:04:41
  • Danuta Górska, Gospodarz nie Polityk
    Do "Śmiechu warte". No to tak: te stare basiory i wadery bardzo dobrze prowadzą swoje młode wilki (wilczki). To widać, słychać i czuć. Z każdej strony. Jak wejdzie ten młody miot, to po prostu będzie jatka, bo się będzie chciał odkuć za lata niedojadania. Natomiast basiory i wadery już utuczone nie będą może takie "żerkie". Poza tym wiedzą jak się poruszać po tym lesie, co go znają od lat. Ponadto te wadery i basiory to gruba przesada: wszyscy ciągną do koryta, a więc knury, lochy i warchlaki. Z pozdrowieniami - Biały Kieł
    Autor: Śmieszek
    2018-10-14 20:04:24
  • Rafał Wilczek z charyzmą i pazurem
    Krzysiu, więcej charyzmy niż u ciebie.
    Autor: Wilczy pazur
    2018-10-14 19:31:39
  • Rafał Wilczek z charyzmą i pazurem
    Owej charyzmy i pazura u Pana Wilczka nieto nie widać jedyne co można dostrzec po spolegliwość i partyjne powiązania.
    Autor: Krzysztof
    2018-10-14 11:15:44
  • Danuta Górska, Gospodarz nie Polityk
    Śmieszku, a jak wyjaśnisz takie zachowanie: cztery kadencję w samorządzie, a teraz piątą? Nie polityk a gospodarz? Chyba odwrotnie.
    Autor: Śmiechu warte
    2018-10-12 20:00:33
  • GWIAZDKI Czytelniczki trafiły do sierżanta Niedzieli
    To ja bym chciał aby NIEDZIELA trwała w Szczytnie zawsze! Gratulacje!
    Autor: Waga
    2018-10-12 13:32:58