Środa, 22 Listopad, Imieniny: Cecylii, Jonatana, Marka -
Jesteś świadkiem jakiegoś wydarzenia? ZGŁOŚ

Przed rosyjską nawałnicą - Historia Szczytna i okolic

W drugiej połowie 1942 r. do Prus Wschodnich przywożono ludność ze zbombardowanych przez aliantów miast niemieckich. Mieszkańcy prowincji pruskiej nie mogli zrozumieć, dlaczego - pomimo zapewnień Hermana Göringa, dowódcy Luftwaffe, że żaden obcy samolot nie nadleci nad terytorium III Rzeszy - działo się zupełnie inaczej.


Wraz z początkiem 1943 roku w szczycieńskim Hindenburgschule starszą młodzież szkolono do obsługi lotnictwa i artylerii, natomiast półtora roku później – jesienią 1944, zaczęto powoływać oddziały Volkssturmu. Mieszkańcy, zarówno Szczytna, jak i całych Prus Wschodnich, dopiero wówczas zrozumieli grozę wojny. Bardziej, niż alianckich nalotów, bali się wojsk sowieckich, które nieubłabanie zbliżały się do granic wschodniopruskiej prowincji.

 

Przed rosyjską nawałnicą

W połowie lipca 1944 roku, na mocy rozkazu wydanego przez Gauleitera Prus Wschodnich – Ericha Kocha, przystąpiono do budowania wokół miasta, jak i poza nim, ważnych strategicznie umocnień. Organizację całego przedsięwzięcia powierzono niemieckiej Reichsarbeitsdienst (RAD - Służba Pracy Rzeszy), której wcześniej głównym zadaniem była partyjna indoktrynacja młodzieży w III Rzeszy.

 

Do zadania zaangażowano wszystkich zdolnych do pracy mieszkańców Szczytna oraz jeńców i robotników przymusowych. Każdy, kto odmówił wykonywania prac, był - zgodnie z prawem wojennym - osądzony o sabotaż, a następnie rozstrzelany. Ataku Armii Czerwonej spodziewano się od strony wschodniej i południowej powiatu szczycieńskiego, co nie potwierdziło się później z założeniami niemieckich planistów obronnych.

 

Do obrony wykorzystano utworzoną na początku XX wieku Ortelsburger Waldstellung (Szczycieńska Pozycja Leśna), której pozostałości do dziś w formie rowów strzeleckich i bunkrów możemy oglądać na linii Spychowo-Młyńsko-Gizewo-Sasek, aż do granicy z powiatem nidzickim. Spore połacie lasu okolic Szczytna zostały wycięte tylko po to, aby obrońcom stworzyć dogodne pole ostrzału.

 

Również w samym Szczytnie przygotowywano stanowiska obronne i strzeleckie w przypadku ataku Sowietów. Praktycznie cały teren zielony przy dawnej Hindenburgschule (obecnie Zespół Szkół nr 2) był poprzecinany okopami. Ważnym punktem obronnym miał być również Park Andersa (obecnie zespół parkowy przy Szkole Podstawowej nr 3 w Szczytnie), gdzie jeszcze nie tak dawno był widoczny bunkier, który w ostatnich latach został zasypany.

 

Budowa umocnień

Jednym ze świadków prowadzonych wówczas prac związanych z obroną Szczytna i powiatu był 17-letni syn sołtysa Sędrowa - Kurt Klask, który również brał udział w budowie umocnień.

– Pod koniec lipca w naszej wsi ulokowała się kompania Wehrmachtu. Wojsko zakwaterowało się w niewielkich barakach na skraju wsi. Prace związane z budową umocnień ruszyły pełną parą. Pierwsze rowy strzeleckie zaczęto kopać wzdłuż rzeki Wałpuszy, której koryto wcześniej, przed naszym pracami, pozwalało na swobodny przejazd przez nie radzieckich czołgów. Była to pierwsza linia obrony. Drugą linię utworzono około 300 metrów za pierwszą. Wycięto sporą połać lasu, a powalone drzewa wykorzystano do budowy niewielkich drewnianych ziemnych schronów.

 

W drugiej połowie września 1944 roku zakończono prace związane z umocnieniami. Według wspomnień Kurta Klaska, w tym przedsięwzięciu brało udział około 300 osób, z których większość stanowili młodzi, bo 17-letni ludzie z Reichsarbeitsdienst.

 

Szczycieński incydent

Inny mieszkaniec naszego powiatu, pochodzacy z Łupowa Oskar Kendziorra wspomina głównie wszechobecne patrole.

– Pewnego dnia wraz z ojcem, który przebywał w domu na ustawowym urlopie, wybraliśmy się do Szczytna w celu załatwienia pewnych spraw urzędowych. Miasto w niczym nie przypominało tego przedwojennego. To, co je odróżniało od poprzedniego, to patrole w szarozielonych, brązowych i czarnych mundurach. Najbardziej jednak byli aktywni ci ostatni, czyli wyrostki z miejscowego Hitlerjugend. Ojciec poszedł do urzędu załatwić swoją sprawę, a ja przysiadłem na murku nieopodal budynku sądu. Jak spod ziemi zjawiło się kilku blondynów - wyrostków ze szczycieńskiego Hitlerjugend i zażądało wylegitymowania się. W moim wieku nie były mi potrzebne jakiekolwiek dowody tożsamości, nie musiałem mieć żadnego dokumentu, bo miałem dopiero 14 lat.

 

Zgodnie z poleceniem wydanym przez Gauleitera Prus Wschodnich - Ericha Kocha, młodzi chłopcy w wieku 17 lat byli obowiązkowo wcielani do Volkssturmu, a Oskar był wyrośniętym, dobrze zbudowanym chłopcem, więc wydawał się starszy. Aktywiści z Hitlerjugend nie uwierzyli w jego 14 lat. Zaczęła się szarpanina i wyzwiska skierowane do nastoletniego chłopca, obserwowane przez rosnący tłum gapiów. – Nie wiem, jak długo by to trwało, gdyby nie ojciec, który po wyjściu z ratusza i zaintrygowany sporym już tłumem nadszedł w moim kierunku. Widząc co się dzieje, wpadł w środek tłumu i zaczął odciągać ode mnie atakujących chłopców z Hitlerjugend. Krzyczał przy tym, że jest oficerem i nie życzy sobie, aby jego i jego syna w ten sposób traktowano. Być może te okrzyki sprawiły, że całe towarzystwo dosłownie w minutę się rozpierzchło. Incydent przed budynkiem szczycieńskiego sądu zakończył się sporządzeniem przez miejscową policję krótkiej lakonicznej notatki.

 

Rosjanie coraz bliżej

W połowie października 1944 roku wojska Armii Czerwonej po raz pierwszy stanęły na ziemi niemieckiej. Najgłębiej weszły oddziały 11. Armii Gwardyjskiej, które 21/22 października w powiecie gąbińskim w okolicy Nemmersdorfu (dziś Majakowskoje) natknęły się na jednostki niemieckiej 4. Armii. Po wycofaniu się ze wsi Niemców doszło do masakry miejscowej ludności. Z rąk sowieckich zginęło wówczas około 30 osób, w tym dzieci, kobiety i starcy.

 

Minister propagandy III Rzeszy Joseph Goebbels rozpowszechniał swoją wersję wydarzeń i podawał jako liczbę zamordowanych przez Rosjan mieszkańców 70 osób. Na mieszkańców Prus Wschodnich w tym i Szczytna, padł strach przed okrucieństwem żołnierzy Armii Czerwonej. W tym samym czasie gauleiter Koch po raz pierwszy zdecydował się na ewakuację pasa nadgranicznego o szerokości 30 kilometrów. Być może wówczas mieszkańcy naszego miasta po raz pierwszy zdali sobie sprawę, jak okrutna może być zemsta żołnierzy rosyjskich za krzywdy, jakie sami doznali po wkroczeniu Niemców w czerwcu 1941 roku.

 

Szczycieńskim Volkssturmem i wcielaniem do niego nowych żołnierzy kierował nie kto inny, jak dyrektor szczycieńskiego Hindenburgschule – Max Meyhöfer. Na mocy wytycznych i rozkazów wydanych przez gauleitera Kocha do szczycieńskiego Volkssturmu w pierwszej kolejności zostali wcieleni wszyscy mężczyźni zdolni do pracy, którzy urodzili się w latach 1884 – 1924, ale z tego przedziału wiekowego w Szczytnie pozostało już niewielu mężczyzn, oczywiście poza robotnikami przymusowymi i jeńcami, których w mieście była dość znaczna ilość. Meyhöfer nie chciał, co oczywiste, do obrony miasta zaangażować ludzi, którzy pałali nienawiścią do działań i polityki III Rzeszy. Robotników i jeńców, choć w większości byli młodzi, nie wcielono więc do Volkssturmu, ale skierowano ich do kopania rowów przeciwczołgowych, których pozostałości możemy w okolicach Młyńska podziwiać do dziś.

 

Ludzi zaangażowanych do obrony Szczytna było więc bardzo niewielu, nie było też uzbrojenia. Tym, którzy ukończyli 17 rok życia, były przydzielane włoskie karabinki odebrane wcześniej internowanym w naszym mieście jeńcom - żołnierzom generała Badoglio. Starosta szczycieński Victor von Poser nakazał stawić się wszystkim oficerom i podoficerom rezerwy z okresu I wojny światowej w miejscowych koszarach. Wypływ na to miało niewątpliwie doświadczenie byłych żołnierzy, którzy mogli chociaż w niewielkim stopniu zapoznać ściągniętych nastoletnich rekrutów z elementami drylu wojskowego.

 

Ci, których ich wiek wahał się w granicach 16-19 lat – byli wyznaczeni do prac związanych z budową szczycieńskich umocnień. Nieco starsi pełnili całodobowe dyżury jako pomocnicy obsady działek przeciwlotniczych, które były usytuowane przy Hindenburgschule (obecnie Zespół Szkół Nr 2).

 

Walter Schultz

Dość znaczącą postacią w organizowaniu obrony przed Rosjanami, a raczej jej propagandowym wydźwięku, był szef powiatowego NSDAP Walter Schulz, fanatycznie popierający narodowy socjalizm – przynajmniej wg wspomnień mieszkańców Szczytna. W sali widowiskowej hotelu Berliner Hof (w tym miejscu znajduje się obecnie księgarnia Fraszka) dwa razy w tygodniu organizował wiece, podczas których nawoływał do obrony przed „czerwoną zarazą” czyli bolszewikami. Na te spotkania przychodziła niewielka liczba mieszkańców Szczytna. Widząc nikły efekt swoich wystąpień, próbował wykorzystać do tego niedzielne nabożeństwa zarówno w kościele katolickim, jak ewangelickim, z których jednak wierni dyskretnie go wyprowadzali.

 

Był na tyle zatwardziałym nazistą, że wojska radzieckie, w styczniu 1945 roku, postanowił powitać w pełnym umundurowaniu członka NSDAP. Rosjanie zauważywszy go w bryczesach i czarnym uniformie oraz brązowej koszuli również „owacyjnie” go powitali. Według wspomnień dawnych mieszkańców Szczytna znaleziono go pod ogrodzeniem obecnego budynku Sądu Rejonowego z wbitą w głowę saperką żołnierską.

 

Fot. Być może któryś z tych młodzieńców szczycieńskiego Hilerjugend zaatakował pochodzącego z Łupowa Oskara Kędziorrę. Fot. Ze zbiorów Witolda Olbrysia



Powiązane wydarzenia



Komentarze do artykułu

Napisz

Komentarze

  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    Internauci zrzutke zrobimy na samochod i wiekszy dom w innym otoczeniukto jest za ja na tak zdecydowanie na szczytny cel tubylcom i wandalom na zlosc hahahahah
    Autor: mk
    2017-11-21 12:30:23
  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    Wg info kierowniczki MOPS w Szczytnie ta cała "pani" Lidia nigdy w życiu nie pracowała. Zasiłek pobiera od czasów, kiedy nie miała jeszcze dzieci (obliczcie sobie ile to lat). Ten typ cechuje maksymalnie roszczeniowa postawa we wszelkich sprawach, w których moze coś uzyskać (bo jej sie należy). Ponadto normą stało się przyjmowanie przez nią coraz to innych mężczyzn w nocyi, a ostatnio również za dnia. Nie uważacie, że to nie zawiść a uczucie skrajnej niesprawiedliwości leży u podstaw niechęci prezentowanej przez tzw. sąsiadów. Bo jak mają się czuć ci, którzy swoje, również niezbyt dostatnie życie zapracowali przez długie lata? A tu nagle takiemu nierobowi i leniowi wszystko spada z nieba. A czy wiecie jakie zasiłki otrzymuje miesięcznie bidulka? Zainteresujcie się tym. I jeszcze ktoś ma czelnośc twierdzić, że zasłużył na ten remont. Czym niby? Objadaniem społeczeństwa? Dobro dzieci (prawie zresztą dorosłych) nie wymaga aby ich matka przez 24 godziny na dobę przebywała w domu bezczynnie (psując jedynie powietrze i ew. goszcząc miłych panów). Nie zaszkodziłoby jej pójść do pracy ale sie nie opłaca, bo przecież by zasiłki straciła. Do roboty! Masz u nas wszyskich dług do spłacenia za te 18 czy 20 lat życia na nasz koszt. Do tego dochodzi kompletnie nieetyczne postępowanie ze strony p. Dowbor i ekipy programu, która nie sprawdza komu pomaga, co prowadzi to to moralnie nagannych sytuacji.
    Autor: Zawiść?
    2017-11-21 11:42:17
  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    ludzie którzy wysyłają ja do pracy zapominają ze przez to straci zasiłki i opiekuńcze na córkę... Takie mamy prawo w Polsce po przekroczeniu pewne kwoty brutto. Jak nawet znalazla prace dorywcza to pewnie Ci sami sasiedzi co ja wysylaja do pracy jako pierwsi by zameldowali ze pracuje "na czarno"....
    Autor: ass
    2017-11-21 10:45:57
  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    Wstyd że taki rejon jest w polsce. Na jakimkolwiek portalu poznaję ludzi z Warmińsko-mazurskiego okazują się bardzo zawistnymi zazdrosnymi i bardzo podłymi ludzmi.Udaja przyjaźń by podstępem niszczyć ludzi. Bóg ich opuścił to judasze. Mają nas za idiotów żebrzą o jałmużnę bo są biedni. Biedni bo to śmierdzące lenie. Nawet pani Lidi nie życzą dobrze kobiecie która odważyła się być szczesliwa.
    Autor: Anna Konczak / pigi
    2017-11-21 09:00:04
  • WIELBARSKA IKEA INDUSTRY PIĄTA NA ŚWIECIE
    tylko co na to szczycieńskie lasy
    Autor: nn
    2017-11-21 08:47:34
  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    Niestety u nas w kraju tak jest ze czesto pomoc nie trafia do najbardziej potrzebujacych tylko do cwaniakow. Moja znajoma z warszawy dostala mieszkanie komunalne aby gzic się z kochankiem mimo ze pracowala w zagranicznej firmie jako księgowa i zarabiają masę pieniedzy on też pracowal a jej dzieci zostały z ojcem. Tak samo ta o.Lidia ma na kosmetyki i łajdaków życie a do roboty się nie bierze.
    Autor: Ala nowak
    2017-11-21 07:50:17
  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    Nie tylko zwykli mieszkańcy są zawistni w tej mieścinie ale urzędasy z MOPSU to dopiero pokazują tam zawiść! Mam bardzo chorego ojca który wymaga całodobowej opieki w lipcu złożył podanie o umieszczenie go w domu opieki to zamiast zając się moim ojcem to zainteresowali się moim majątkiem i życiem prywatnym a decyzji o umieszczeniu w domu pomocy do dziś nie wydali. Mało tego jak zadzwoniłem żeby się dowiedzieć kiedy będzie wydana decyzja to usłyszałem w słuchawce jak pięknisia z mops rzuciła wyzwiskami w moim kierunku. Mimo złożonej skargi do Dyrektor mops w Szczytnie do dzisiejszego dnia nie zostałem przeproszony ani ta pięknisia nie poniosła żadnych konsekwencji, może jak Polsatowi udostępnię nagranie z tej rozmowy i pójdzie to na cały kraj to może wtedy wstydu się najedzą. Normalny człowiek tam od nich pomocy nie otrzyma.
    Autor: Z.S
    2017-11-21 04:49:43
  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    Wschodnia mentalność. Tu się głosuje na pis, tu się klęczy na granicach z różańcem, tu się linczuje gdy ktoś wychyli głowę ponad przeciętność.
    Autor: barszcz
    2017-11-20 23:26:47
  • Katarzyna Dowbor remontowała mieszkanie w Szczytnie (zdjęcia)
    Współczuję normalnym mieszkańcom Szczytna życia w towarzystwie takich prostackich, patologicznych, zawistnych śmieci. Pokazali całej Polsce jakim dnem są... szkoda tylko, że pociągnęli za sobą na to dno normalnych ludzi.
    Autor: Samanta
    2017-11-20 22:31:12
  • Firma Novum chce odbudować pasymską starówkę
    wszystko ładnie i pięknie dla oka Panie Burmistrzu ale nic dla mieszkańców. Poczekamy jeszcze rok lub dwa i w Pasymiu jednym sklepem będzie Biedronka a gminie będzie grozić totalne bezrobocie
    Autor: nika
    2017-11-20 19:28:09