Wtorek, 25 Wrzesień, Imieniny: Dory, Gerarda, Maryny -
Jesteś świadkiem jakiegoś wydarzenia? NAPISZ O TYM

O szczycieńskich Krzyżakach raz jeszcze (cz. 1)


Zapewne nasi Czytelnicy zastanawiali się, jak wyglądało codzienne życie rycerzy zakonnych i ich służby na szczycieńskim zamku. Na podstawie zebranej dokumentacji, postaram się przybliżyć ich historię i zwyczaje.



Krzyżacy w Prusach

 

W 1226 r. za namową Jadwigi Śląskiej (żony księcia wrocławskiego Henryka Brodatego) Konrad – pan na Mazowszu, zaprosił na swoje ziemie Zakon Krzyżacki, dając mu w 1228 r. w dzierżawę ziemię chełmińską oraz michałowską.

 

W latach 1230 - 1249 zakon, dzięki stale napływającemu wsparciu i posiłkom przysyłanym przez Fryderyka II, zdołał całkowicie zająć i spacyfikować tereny Prus. System walki Krzyżaków polegał na stopniowym eliminowaniu rozproszonych gniazd oporu Prusów, błyskawicznym wznoszeniu fortyfikacji, w której stale stacjonowały oddziały, na razie jeszcze niezbyt liczebne. Wielka siła nie była zresztą konieczna, bo zaprawieni w różnych bojach rycerze bez trudu radzili sobie z prymitywnymi Prusami, nienawykłymi do rozlewu krwi.

 

Jan Plastwig, średniowieczny autor pierwszej kroniki warmińskiej „Chronicon de vitis Episoporum Warminsium” podaje, że Zakon już dość wcześnie planował podbój Puszczy Galindzkiej, by część swoich obszarów - podporządkowanych bezpośrednio komturstwu elbląskiemu - maksymalnie przybliżyć do granicy z Mazowszem.

 

Do dziś trudno jest ustalić, w jaki sposób Zakon przeprowadził akcję „wyzwalania się” spod polskich wpływów i zagarnięcia ziem, nie tylko pruskich lecz także tych, które dzierżawił od Konrada. Z analizy dat wynika, że kampania musiała się rozpocząć pod koniec lat czterdziestych XIV wieku i zakończyć około 1355 roku.

 

Nowa krzyżacka siedziba

 

W ramach fortyfikowania zajmowanych terenów i kształtowania na nich własnego władztwa już koniec lat pięćdziesiątych XIV wieku Krzyżacy założyli nową jednostkę administracyjną z siedzibą w Szczytnie, podporządkowując ją początkowo komturstwu elbląskiemu. Działo się to najprawdopodobniej we wrześniu 1359 roku, gdy Zakonem władał wielki mistrz Winrich von Kniprode. To właśnie za jego rządów (gdy polską koronę dźwigali Kazimierz Wielki i Ludwik Węgierski) miał nastąpić szczyt rozwoju państwa krzyżackiego w tej części Prus.

 

 

 

 

Głównym celem założenia prokuratorii (taki był status pierwszej krzyżackiej administracji) w Szczytnie było wówczas zaktywizowanie rozwoju osadnictwa planowanego przez Zakon na tutejszym terenie. Rok później w przywileju nadanym polskim osadnikom - bartnikom przez wielkiego szpitalnika i komtura elbląskiego - Ortolfa z Trewiru - jest wymieniony „Bruder Heinrych Murer pfleger zcu Ortelßburgk” - pierwszy szczycieński prokurator krzyżacki.

 

Ostródzka zwierzchność

 

Hermann Gollub w „Geschichte der Stadt Ortelsburg” pisze, iż prokuratoria szczycieńska do 1466 roku podlegała komturstwu elbląskiemu, a następnie do końca istnienia Zakonu - komturstwu pasłęckiemu, z krótkim, rocznym, podporządkowaniem w 1381 roku - komturstwu ostródzkiemu. Jest jednak wielce prawdopodobne, że Gollub się mylił, o czym świadczą daty.

 

Wskazując rok 1381 jako okres przynależności prokuratorii szczycieńskiej do komturstwa ostródzkiego, sugerował się zapewne dokumentem wydanym przez tamtejszego komtura Kuno von Liebsteina. Były to listy świadków powstałe między 2 lutego 1381 roku a 12 maja 1382 r., w których wymienieni są dwaj prokuratorzy szczycieńscy: Sibold Löwe (czyżby przypadkowa zbieżność nazwisk z sienkiewiczowskim Zygfrydem de Löwe?) i Arndt von Witricht.

 

Mogło jednak być i tak, że obszar szczycieński podlegał komturii ostródzkiej już wcześniej, bo reformę administracyjną na swoim terenie władze zakonne przeprowadziły w połowie lat siedemdziesiątych XIV stulecia. Świadczą o tym zapisy w układzie pokojowym, zawartym przez książąt Jagiełłę i Kiejstuta z Krzyżakami. Dokument, podpisany w Trokach 29 września 1379 roku miał gwarantować dziesięcioletni pokój jedynie dla ściśle określonych obszarów. W dokumencie figurował między innymi zapis: „Ostirrode das gebiet mit Ortolfsburg und mit allem, das zu dem gebiete Ostirrode gehorit”, co w wolnym tłumaczeniu brzmi mniej więcej tak: „Ostródę wraz z całym Szczytnem, które do niej należy”.


 

Szczycieński zamek i jego prokuratorzy

 

Informacje o pierwszym stuleciu istnienia szczycieńskiego zamku są bardzo skąpe. W połowie XIV wieku - około 1350 roku - najprawdopodobniej na miejscu pruskiego grodziska powstała budowla, która w swej formie bardziej przypomina warownię aniżeli zamek. Jednym z pierwszych, którzy w swych pracach historiograficznych wspomnieli o istnieniu szczycieńskiego zamku był Szymon Grunau (1470-1537), pruski kronikarz, autor dzieła opisującego państwo krzyżackie i Prusy do czasów reformacji.

 

Na początku XVI wieku pisał w swym dziele, że dla zapewnienia bezpieczeństwa na ważnym szlaku handlowym, około 1266 roku został wzniesiony drewniany budynek otoczony palisadą. Pełnił on funkcję pierwszego zamku. Podobnie twierdzi sto lat później także znany historyk Caspar Hennenberger, który w swojej kronice dość mocno akcentuje istnienie zamku w tych samych latach, do których odniósł się Szymon Grunau.

 

Podane przez nich lata wydają się jednak mało prawdopodobne, ponieważ w połowie XIII wieku Krzyżacy nie zapuszczali się tak daleko w głąb Puszczy Galindzkiej. Przemawia za tym np. to, że pewien średniowieczny zakonnik krzyżacki, spisujący kronikę Prus, w 1325 roku wspomniał, że Galindia, Sudowia i Nadrowia pozostały bezludne - chodzi o krzyżacką kolonizację - aż do końca jego dni.

 

Obsadę pierwszego szczycieńskiego zamku stanowiło nie więcej niż 24 - 36 osób. Oprócz zarządcy i jego zastępcy do załogi należało jeszcze kilku rycerzy (nie więcej niż 3 lub 4), zakonnik, pisarz i niezbyt liczna służba: m.in. ogrodnicy i wyrobnicy.

 

Wizyty zwierzchników i broń palna

 

Pod koniec XIV wieku szczycieński zamek stał się celem częstych wizyt inspekcyjnych komturów - najpierw elbląskiego, następnie ostródzkiego i pasłęckiego. Gdy mniej więcej w tym samym czasie w Europie zaczęto doceniać walory broni palnej, krzyżaccy zwierzchnicy zadbali o zaopatrzenie w nią w pierwszej kolejności zamków położonych najbliżej wschodnich i południowych granic państwa zakonnego. Z tego powodu szczycieński zamek już w 1411 roku był wyposażony w 12 dział: 5 na kule kamienne i 7 na kule ołowiane.

 

Wynaleziona w Europie zachodniej około XIII w. broń palna narobiła sporo zamętu w ówczesnym świecie. Jej stosowanie przepowiadało zgubę rodzaju ludzkiego. O istnieniu w okresie średniowiecza na terenie obecnego powiatu szczycieńskiego broni palnej wspominało się już w 1397 roku i nie dotyczyło to bynajmniej stolicy powiatu, lecz położonego dwadzieścia kilometrów dalej Wielbarka.

 

Wpływ na to miało najprawdopodobniej przygraniczne położenie tamtejszego zamku. Ze względu na ciągłe ataki ze strony Mazowsza w wielbarskiej warowni, oprócz małego działa miotającego kamienne kule, zbrojownia na wypadek najazdu od strony południowej posiadała także 2 hełmy, 3 kolczugi, 2 zbroje, jeden napierśnik, 8 tarcz oraz 4 kusze z „kozią nogą”. Oprócz tego cały ten arsenał wspomagało 50 kop (3 000 szt.) mniejszych i większych bełtów do kusz i łuków. O stanie szczycieńskiej zbrojowni wspomina się dopiero w 1416 roku, gdy przeprowadzono w niej spis inwentaryzacyjny. W owym czasie na wyposażeniu krzyżackiej załogi było 5 dział na pociski kamienne i 6 na ołowiane.

 

Opis do zdjęcia: Krzyżak na tle bramy wjazdowej na dziedziniec szczycieńskiego zamku.

 

 



Komentarze do artykułu

Napisz

Powiązane wydarzenia


Komentarze

  • Pijana 27-latka roztrzaskała auto o latarnie (zdjęcia)
    Nie każdy miał by odwagę jechać za bandą pijanych ludzi Chłopak sam udzielił pomocy wszyscy stali patrzyli Brawo !
    Autor: Kierowca
    2018-09-24 18:37:57
  • Gospoda stanie przy Mickiewicza?
    No dla mnie nic w tym złego, że taka gospoda powstanie w Szczytnie przy kościele, czy szkole. Zwłaszcza przy kościele - będą mieli ruch: stypy, śluby, wesela oraz matury. Natomiast widzę tu szybki ruch w związku z inwestycją Gminy Wiejskiej Szczytno w okolicach Jeziora Domowego Dużego. Ot co! Jak oni nam pałą to my im maczugą. Śmiechu warte. Wszystko jest uzależnione od tego, kto obejmie władzę, więc te zamiary, które objawił miejscowy inwestor, mogą spełznąć na niczym. No to sobie zażartuję z okazji jesieni: są wykopki. Każdy ziemniak usiłuje się utrzymać różnymi sposobami w swoim gruncie. Bo wyrastają przy nim potomkowie typu Wilczek, Gontarzewski. Reszta to są poukrywane pod różnymi szyldami stowarzyszeń i komitetów osoby, które jakby się wstydzą tego, co do tej pory robiły. Czyli źle robiły (pracowały)? Inną kategorią jest zadłużona pani Lenard, która pokazała w swoich wypowiedziach, jak mało zna to miasto. Niech pilnuje przedszkola. Bo miasto nim nie jest.
    Autor: Śmieszek
    2018-09-24 18:06:25
  • Pijana 27-latka roztrzaskała auto o latarnie (zdjęcia)
    Ta Kobieta to wstyd, matka dwójki dzieci i po imprezach jeździ pijana. Porażka . Jej mąż powinien taką babę pogonić . Dobrze że nikogo nie zabiła. Bo takich ludzi się nie żałuje ( zamiast w domu to się szlaja )
    Autor: Agata
    2018-09-24 16:40:34
  • Pijana 27-latka roztrzaskała auto o latarnie (zdjęcia)
    Pani Kaju, tak na marginesie nie ma takiego czegoś jak usiłowanie jazdy pod wpływem alkoholu, a dla Pana Michała wielkie brawa!
    Autor: Onn
    2018-09-24 16:26:12
  • Wielkie sprawy miasta i mniejsze... mieszkańców, co o nich wiedzą i mówią kandydaci
    Ciekawe, kto ma nie najciekawsze zdanie nt. p.Wilczka, bo uważam całkiem co innego, jest osobą, która wprowadziła Purdę w 21 wiek, jest zaangażowany w sprawy gminne, pozyskuje dla nas pieniądze, wdrożył szereg ciekawych inicjatyw, Urząd wygląda jak urząd, a nie jak kiedyś jak jakiś barak, obsługa mieszkańców na wysokim poziomie, współpracuje z każdym sołtysem i radnym, jest osobą lubianą aczkolwiek wymagającą, szczerze to wolałbym żeby przegrał, bo szkoda żeby odchodził od nas :( a ten Pan Adamowicz, co sieje negatywną propagandę jest u nas znany jako oszołom i ma wyrok za pobicie, a uważa się za redaktora co walczy z wójtem
    Autor: Purdziak
    2018-09-24 15:40:11
  • Gospoda stanie przy Mickiewicza?
    Ciekawe jest lokowanie obiektów gastronomicznych, hotelowych i "rozrywkowych" przy szkole i kościele. W ogóle to mamy przedwyborczy wysyp pomysłów na inwestycje, których wcześniej nie podejmowano, nie ogłaszano. No po prostu wiosna jesienią! Nikomu źle nie życzę, niech mu się - temu lokalnemu inwestorowi powiedzie - ale przepraszam - dlaczego tak późno? teraz, kiedy uzgodnienia z obecnymi władzami nie są pewne? Może przyjść coś nowego, co będzie miało inną koncepcję zagospodarowania tego terenu. No cóż, najwięcej hasełek i informacji pojawia się u nas przed wyborami, a potem to już zwykła codzienna siermięga.
    Autor: Waga
    2018-09-24 15:33:30
  • Pijana 27-latka roztrzaskała auto o latarnie (zdjęcia)
    LUDZIE DZWOŃCIE NA 999 998 997 A NIE NA 112. 112 KIERUJE WAS DO OLSZTYNA A TAMTE NUMERY DO SZCZYTNA. JEST SZYBCIEJ!
    Autor: 999 998 997
    2018-09-24 15:28:31
  • Pijana 27-latka roztrzaskała auto o latarnie (zdjęcia)
    Co ty kobieto pleciesz ten człowiek sam jechał samochodem A druga sprawa był w pracy A trzecia że i tak by nie zdarzyl. A towarzystwo na pewno by go posłuchał śmiechu warte . Ta panna co prowadziła ten samochód powinna dostać taką karę że by jej się odechciało i samochodu i prawka bezmozgowiec i tyle
    Autor: Dzezabel
    2018-09-24 14:39:13
  • Pijana 27-latka roztrzaskała auto o latarnie (zdjęcia)
    " Dopóki jednak nie odpalili auta niewiele mogłem zrobić." ?????? Czy Pan wie, że jest coś takiego jak usiłowanie?? Trzeba było podejść jeżeli Pan widział, że wszyscy są pijani lub zadzwonić szybko na policje, a nie próbować jeździć za autem kiedy już i tak stanowiło ono zagrożenie. A potem wielki bohater robi sobie zdjęcia przy słupach. Nie zrobił Pan nic żeby uniknąć wypadku więc nie wiem z czego się Pan tak cieszy.
    Autor: Kaja
    2018-09-24 13:12:06
  • Przemysłowa chce „trzydziestki”
    Obwodnica??? to Przemysłowa i Łomżyńska tworzą jakąś obwodnicę. Buhahahahaha..... :))))))))))) Szczytno to na prawdę stan umysłu...
    Autor: tworki.pl
    2018-09-24 12:38:20